Làm gì để "Xây dựng và phát triển nền công nghiệp điện ảnh Việt Nam" không chỉ là khẩu hiệu

Trên thế giới, điện ảnh vừa là ngành nghệ thuật tổng hợp, vừa là ngành công nghiệp. Công nghiệp điện ảnh là xu thế phát triển tất yếu ở các nước, là bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa.

LTS: Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng nhấn mạnh việc phát triển con người toàn diện và xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc để văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, động lực phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc. Ngay sau Đại hội, Bộ VHTTDL đã tổ chức Hội nghị triển khai nhiệm vụ với sự tham gia của Lãnh đạo Bộ VHTTDL. Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng đã yêu cầu toàn ngành VHTTDL phải quyết liệt hành động, có khát vọng cống hiến, đưa ngành VHTTDL từng bước phát triển, đạt được mục tiêu mà Nghị quyết Đại hội XIII đã đề ra.

Trước những quyết sách lớn của ngành, các chuyên gia, nhà nghiên cứu văn hóa bày tỏ sự ủng hộ và tham gia nhiều ý kiến nhằm "hiến kế" cho ngành VHTTDL phát triển. Báo điện tử Tổ Quốc xin trân trọng giới thiệu những bài viết của các chuyên gia, nhà nghiên cứu đến độc giả.

Trên thế giới, điện ảnh vừa là ngành nghệ thuật tổng hợp, vừa là ngành công nghiệp. Công nghiệp điện ảnh là xu thế phát triển tất yếu ở các nước, là bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa.

Ở nước ta, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 9 khóa XI (Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 09/6/2014) về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước đã chỉ rõ: "Phát triển công nghiệp văn hóa đi đôi với xây dựng, hoàn thiện thị trường văn hóa". Năm 2016, Chính phủ đã ban hành Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030, trong đó công nghiệp điện ảnh được xác định là một trong những ngành quan trọng.

Cần xác định công nghiệp điện ảnh dựa trên bốn mắt xích của một guồng máy, đó là: 1. sáng tạo; 2. sản xuất ra tác phẩm (phim); 3. phát hành và phổ biến phim để phát triển thị trường điện ảnh, tạo nguồn kinh phí tái sản xuất; 4. bảo vệ thành quả sáng tạo- nghĩa là bảo vệ bản quyền tác phẩm. Nói đến phát triển điện ảnh phải xác định là phát triển công nghiệp điện ảnh, và điều kiện cần tiên quyết là cần có một hành lang pháp lý (Luật Điện ảnh và các văn bản dưới luật) đầy đủ, phù hợp và mang tính khuyến khích sự phát triển này.

Trong Luật Điện ảnh 2006, vì quan niệm điện ảnh cơ bản là ngành nghệ thuật nên các điều luật chủ yếu để điều chỉnh các hoạt động sáng tác- phát hành- phổ biến tác phẩm điện ảnh mà chưa quan tâm đến khía cạnh bộ phim là loại hàng hóa đặc biệt, và luật phải điều chỉnh thị trường cho loại hàng hóa này. Vì vậy, Luật Điện ảnh sửa đổi cần có định hướng rõ ràng và những quy định cụ thể điều chỉnh hoạt động của nền công nghiệp điện ảnh gắn liền với phát triển thị trường điện ảnh để tái sản xuất phim, tạo ra các bộ phim, nghĩa là sản phẩm điện ảnh- hàng hóa đặc biệt- vừa có giá trị tư tưởng, thẩm mỹ, đáp ứng nhu cầu giải trí lành mạnh vừa có hiệu quả kinh tế xã hội.

TS. Ngô Phương Lan- Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam

Từ những phân tích trên, Luật Điện ảnh sửa đổi cần xác định các khái niệm "công nghiệp điện ảnh" và "thị trường điện ảnh". Khái niệm "Công nghiệp điện ảnh" phải được thống nhất giải thích rõ ràng, còn "thị trường điện ảnh" vừa là điều kiện bắt buộc, vừa là nền tảng xây dựng nền công nghiệp điện ảnh. Thực tế trong hơn chục năm qua, thị trường điện ảnh Việt Nam phát triển rất nhanh. Theo thống kê của Công ty CJ CGV Việt Nam: năm 2009 tổng doanh thu khoảng 302 tỷ đồng (13 triệu đô ), đến năm 2019 là 4.064 tỉ đồng (hơn 176 triệu đô), nghĩa là sau 10 năm doanh thu tăng 13.5 lần. Trong "Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam" được Thủ tướng chính phủ phê duyệt năm 2016, chỉ tiêu đến năm 2020 ngành Điện ảnh đạt khoảng 150 triệu USD, nhưng với doanh thu 176 triệu USD năm 2019, điện ảnh đã vượt 20% chỉ tiêu năm 2020! Tuy nhiên, thị trường điện ảnh tại Việt Nam phát triển chưa bền vững, bởi có sự cạnh tranh không lành mạnh, bằng chứng là những khiếu nại và kiến nghị kéo dài của các doanh nghiệp Việt Nam về sự áp đặt và thống lĩnh thị trường của một doanh nghiệp nước ngoài chiếm thị phần áp đảo. Bởi vậy, chỉ khi đưa khái niệm "thị trường điện ảnh" vào Luật thì sẽ có những quy định và chế tài để phát triển một thị trường cạnh tranh minh bạch, lành mạnh, bảo hộ doanh nghiệp điện ảnh nội một cách công khai theo các cam kết quốc tế.

Chính sách của Nhà nước về phát triển công nghiệp điện ảnh là yếu tố quan trọng hàng đầu. Theo Dự thảo Luật Điện ảnh sửa đổi đã được lấy ý kiến rộng rãi thì chính sách của Nhà nước chỉ tập trung vào hai "hạng mục" là đầu tư và hỗ trợ từ ngân sách Nhà nước cho các hoạt động điện ảnh. Như vậy e rằng chính sách chưa mang tính định hướng lâu dài, thậm chí có thể bị "đơn giản hóa". Cần có những định hướng lớn về chính sách để khuyến khích điện ảnh phát triển, ví dụ: định hướng sáng tạo điện ảnh lấy con người làm trung tâm; khuyến khích hoạt động điện ảnh phục vụ nhân dân, mang lại lợi ích xã hội và lợi ích kinh tế; gắn phát triển ngành công nghiệp điện ảnh với kế hoạch phát triển kinh tế- xã hội của đất nước; xây dựng các chính sách phát triển công nghiệp điện ảnh và các ngành công nghiệp liên quan để hướng đến thị trường thống nhất và cạnh tranh công bằng…

Tiếp theo, cần có cơ chế chính sách phù hợp và hiệu quả cho việc sản xuất phim trong nước hoặc hợp tác sản xuất với nước ngoài, bởi yếu tố cốt lõi của sự phát triển công nghiệp điện ảnh là có nhiều sản phẩm điện ảnh- nghĩa là các bộ phim tốt và hay.